23 sierpień 2010
Pozytywny wpływ potasu na zbiory ziemniaka został zdecydowanie potwierdzony w wielu badaniach. Ponadto potas wpływa na ważne cechy jakościowe ziemniaka, decydujące o dochodzie ze sprzedaży i jakości przetwórczej. Nawożenie zbalansowane i zoptymalizowane pod kątem plonów i jakości ma więc decydujące znaczenie dla ekonomicznego sukcesu upraw ziemniaka.
Zbalansowane zaopatrzenie w składniki odżywcze ma duże znaczenie dla plonów i jakości (Foto: K+S KALI GmbH)
Najważniejszą cechą jakościową ziemniaka jest zawartość skrobi. W zależności od zastosowania ziemniaka wymagana jest odmienna zawartość skrobi. Podczas gdy w przypadku ziemniaków skrobiowych ceny za produkt wysokiej jakości honorują możliwie najwyższą zawartość skrobi, na frytki i chipsy najlepiej nadają się ziemniaki o średniej zawartości skrobi.
W przypadku ziemniaka jadalnego zawartość skrobi ma mniejsze znaczenie. Znacznie ważniejsze są jego właściwości kulinarne. I tak ziemniaki w procesie gotowania nie powinny się rozpaść ani zmienić koloru.
Dwa czynniki wpływają na zawartość skrobi ziemniaka. Z jednej strony zawartość skrobi ziemniaka wzrasta dzięki umiarkowanemu nawożeniu potasem do wartości optymalnej, zaś po przekroczeniu optymalnego zaopatrzenia w potas, lekko spada.
Z drugiej strony na zawartość skrobi wpływa forma potasu. Podczas gdy przy nawożeniu chlorkowym chlorek negatywnie wpływa na transport asymilacyjny i tym samym zmniejsza zawartość skrobi, to przez nawożenie siarczanowe można osiągnąć wyższą zawartość skrobi o ok. dwa punkty procentowe. Jednak jakość ziemniaka jadalnego czy uszlachetnionego definiowana jest jeszcze przez dalsze cechy.
Jakość ziemniaków uszlachetnionych na frytki lub chipsy w znacznym stopniu zależy od zawartości cukrów redukujących (np. fruktozy czy glukozy). Ze wzrostem zawartości cukrów redukujących maleje jakość przerobowa ziemniaka. Na przykład może to mieć negatywny wpływ na kolor po smażeniu, a przy smażeniu w głębokim oleju cukry redukujące mogą – w połączeniu z kwasem asparaginowym – powodować zwiększone powstawanie akrylamidu.
W wyniku doświadczeń z nawożeniem potasem pokazano, że po nawożeniu w ilości 300 kg K2O ha-1 zawartość cukrów zredukowanych najpierw znacznie spadła. Po dalszym zwiększeniu dawki potasu zawartość cukrów zredukowanych udało się zmniejszyć już tylko nieznacznie.
Zdolność do sprzedaży ziemniaków jadalnych w znacznym stopniu może zostać obniżona przez występowanie ciemnych przebarwień lub plam. Podatność ziemniaka na ciemnienie zależy od wielu czynników i po części może być celowo sterowana przez roślinne środki zapobiegawcze.
Na skłonność do występowania plam bezpośrednio wpływa gatunek, twardość skórki, warunki podczas zbioru i po nim oraz warunki składowania (stres mechaniczny). Na ciemnienie wpływa również, choć tylko pośrednio, nawożenie.
Potas i magnez poprawiają stabilność ściany komórkowej i redukują wrażliwość bulwy na nacisk, a tym samym podatność na czernienie bulw. W wyniku skaleczenia, np. w procesie zbiorów, przedostający się do środka tlen może wywołać oksydację aminokwasów fenolowych i wywołać przebarwienie. Ten sam mechanizm powoduje przebarwianie się startego ziemniaka surowego. Przebarwieniom tym może zapobiegać zawarty w bulwie kwas askorbinowy ze względu na jego redukujące oddziaływanie na utlenione produkty rozkładu fenolowych aminokwasów.
Związek pomiędzy zaopatrzeniem w potas i występowaniem czernienia wykazano w wyniku wieloletnich badań. Przy dawce potasu w ilości 300 kg K2O ha-1 stwierdzono najmniejszą liczbę bulw z czarnymi plamami oraz zawartość magnezu w bulwach w wys. ok. 2,5 procent.
Oprócz magnezu ważną substancją odżywczą do budowy ścianek komórek jest bor, który również przyczynia się do zmniejszenia wrażliwości na nacisk oraz do zmniejszenia podatności na czernienie.
Dzięki serii doświadczeń z zakresu nawożenia dolistnego wykazano, że przez dwukrotne podanie dolistne z zastosowaniem EPSO Top (siarczan magnezu) zmniejszono liczbę bulw z czarnymi plamami. Jeszcze wyraźniej obniżyła się liczba bulw z plamami po zastosowaniu EPSO Microtop (siarczan magnezu z borem i manganem).
W przeciwieństwie do czernienia bulw surowych, ciemnienie po ugotowaniu wywoływane jest w wyniku reakcji fenoli (np. kwas chlorogenowy) z wolnymi metalami, takimi jak żelazo. W wyniku tworzenia kompleksów pomiędzy wolnymi metalami i kwasem cytrynowym wiązane jest np. żelazo, które już nie może reagować z fenolami. Tym samym zmniejszona zostaje podatność na ciemnienie po ugotowaniu. Na zawartość kwasu cytrynowego można wpłynąć przez nawożenie. Jak wynika z rys., ze wzrostem zaopatrzenia w potas wzrasta zawartość kwasu cytrynowego ziemniaka. Najwyższa zawartość kwasu cytrynowego osiągana jest w bulwie przy 2,5 procent zawartości potasu.
Zbilansowane zaopatrzenie w substancje odżywcze zapewnia zarówno plony jak i jakość ziemniaków. Potas pozwala nie tylko na podniesienie zawartości skrobi, lecz również zawartości innych składników pozytywnie wpływających na jakość ziemniaka. Granicą uzyskania plonu dobrej jakości jest zawartość potasu w bulwach na poziomie 2,5%. Aby to osiągnąć, w zależności od warunków glebowych, zalecane jest nawożenie na poziomie 300 kg K2O ha-1.
Ponadto na jakość bulw, w szczególności na ciemnienie bulw, mają wpływ również magnez i bor. W razie potrzeby można je podawać w trakcie okresu wegetacyjnego w postaci nawozów dolistnych.
dr Hans-Peter König, Kassel
Dalsze informacje na temat upraw ziemniaka
Dalsze informacje na temat potasu jako składnika odżywczego
Dalsze informacje na temat magnezu jako składnika odżywczego
Dalsze informacje na temat boru jako składnika odżywczego
K+S KALI GmbH na wystawie PotatoEurope 2010 – Już teraz zanotujcie tę datę! więcej
Na polu badawczym w Lüsche (Süd-Oldenburg, Niemcy) dzięki zastosowaniu siarczanowego nawozu potasowego w ilości 300 kg K2O, przy jednoczesnym nawożeniu magnezem udało się o 17 procent zwiększyć plony ziemniaka. więcej
Można je gotować, smażyć, frytkować lub przetworzyć na zupę. My polecamy: „PYRY Z GZIKIEM”. więcej
Know How w dziedzinie nawozów. Broszury można zamówić lub pobrać jako PDF. więcej